Í tímans
rás

Landnámið er upphaf sögusviðsins. Fyrstu áþreifanlegu dæmin hér eru mun yngri: riddarinn og ljónið á Valþjófsstaðahurðinni birtast í þremur þáttum, en Physiologus setur myndir dýra og kynjaskepna með lærðum texta. Þetta eru ólík eldri form myndrænnar miðlunar. Við berum þau saman við myndasögur án þess að búa til óslitna íslenska þróunarkeðju.

Þjófabálkur Skarðsbókar segir frá broti og refsingu í þremur myndum inni í staf. Á Marteinsklæðinu raðast dýrlingasaga í tólf hringi. Teiknibókin varðveitir hins vegar fyrirmyndir sem listamenn gátu notað í ólíkum miðlum. Handritsmynd, myndröð og listamannaverkfæri eru ekki sami hluturinn; fjölbreytni þeirra er einmitt áhugaverð.

Guðbrandsbiblía dreifir myndum í prentuðu upplagi 1584. Samt halda myndskreytt handrit áfram að verða til: Langa-Edda um 1680 og Melsteðs-Edda Jakobs Sigurðssonar 1765–1766 sýna goðafræðina með augum síðari alda. Á 19. öld bætist myndsýning fyrir hóp áhorfenda við þessa miðlunarsögu. Nútímamyndasagan á prenti fær svo sinn sérstaka kafla í tímalínunni.

Í upphafi aldarinnar mætast myndlýst ljóð, þýddir brandarar og pólitísk satíra. Tryggvi Magnússon tengir ramma og talblöðrur í Speglinum. Hér eru mörkin milli skopmyndar, myndabókar og myndasögu sjálf hluti sögunnar.

Dimmalimm birtist á bók tveimur áratugum eftir að Muggur samdi hana. Tindátarnir eftir Nínu Tryggvadóttur og Stein Steinarr tengja myndabók við stríðsveruleika; Káti-Láki gefur barnablaðalesendum reglulegan prakkaraheim. Þessi ólíku verk sýna að myndræn frásögn rúmast í fleiri en einni hefð.

Sigga Vigga fjallar um íslenskan vinnudag á meðan Halldór Pétursson, Haraldur Guðbergsson, Þröstur Magnússon, Arthúr Ólafsson og Ragnar Lár færa eldri sögur í dagblaðarammann. Sigmund heldur pólitískri skopmyndagerð áberandi. Þarna sjást samtímis hversdagsádeila og nýjar myndrænar leiðir inn í fornritin.

Íslenskar Tinnaþýðingar hefjast 1971. Við hlið erlendu bókaraðanna vaxa innlend dæmi: Bísi og Krimmi í dagblaði, safnbækur um Siggu Viggu, Pétur og vélmennið eftir ungan Kjartan Arnórsson og eddubækur Haralds Guðbergssonar. Þetta eru samhliða birtingarleiðir, ekki ein stílstefna sem allir fylgja.

Á níunda áratugnum sjást fleiri leiðir að myndasöguverki: dagblaðaræman Svínharður Smásál, sjálfstæðar bækur Bjarna Hinrikssonar og Braga Halldórssonar og myndlistarútgáfa Bandorms. Með Gisp! fær samstarf höfunda langlífan vettvang. Hér er valið úr þeim verkum sem sýna breidd tímans; þau tákna ekki eina sameiginlega stefnu. Bjarni nam jafnframt myndasögugerð í Angoulême og sýndi myndasögur á Kjarvalsstöðum 1995. Bókin, sýningin og blaðið eru samhliða leiðir.

Saga Bleks er líka saga innviða: Hitt húsið, námskeið, styrkir, aðföng og fólk sem hjálpar öðru fólki að gefa út. NeoBlek færir inn þýddar evrópskar sögur samhliða íslensku efni. ÓkeiPiss opnar annan vettvang fyrir stutt verk, meðal annars Kisuklandur Sigrúnar Hlínar. Þessi rit tengja fólk með birtingu og samstarfi. Línurnar á kortinu sýna slík skjalfest tengsl; þær fullyrða ekki að einn höfundur hafi kennt öðrum ákveðinn stíl.

Hugleikur Dagsson gefur út Elskið okkur árið 2002. Garðarshólmi birtist síðan í símaskránni 2008: myndasagan getur mætt lesandanum á óvæntum stað.

Lóa Hlín rannsakar líkamann og óþægileg fjölskyldumynstur í Lóaboratoríum. Rán Flygenring og Hugleikur Dagsson gera saman uppvakningasögu; Þórhallur Arnórsson og Jón Páll Halldórsson vinna Vargöld úr norrænni goðafræði.

Í Gombra og Glingurfugli tengir Elín Edda myndasöguna við tilvist, náttúru og minningar. Þessi verk eru sett hlið við hlið sem dæmi um fjölbreytni, ekki sem eitt ættartré áhrifa.

ÍMS leggur frá 2019 áherslu á samstarf og aðgengi og gefur út verk úr vinnustofum og sýningum. Kvár sýnir hvernig viðtöl geta orðið að heimildamyndasögu. Námsefni Þóreyjar Mjallhvítar sýnir að myndasagan getur líka mætt lesanda í námi.

Við hlið samfélagsverkefnanna eru eigin sögur höfunda. Hér má meðal annars skoða Thunder Head Finns Matteo Bettaglio og INK eftir Unni Snorradóttur og Björn Rúnarsson. Aðgangur að heilu verki og að sýnishorni er tilgreindur við hvert verk.

Vefverk Ísoldar og Rebekku og myndskýrsla Alexar sýna að lesendur mæta myndasögunni á ólíkum stöðum: í netröð og í umræðu dagsins. Hátíðin á Siglufirði og árangur Einars í Oulu gera alþjóðleg samskipti einnig sýnileg.

Netbirting er dreifingarleið; hún segir ein og sér ekki til um teiknistíl. Hér heldur ferðin áfram í gegnum verk sem má skoða, lesa eða kynnast hjá höfundum og útgefendum.